Jet Lag nedir?

Diğer ismi saat dilimi değişikliği hastalığıdır. Jet Lag, uyku
–uyanıklık zamanlaması ile saat dilimi değişikliğinin arasındaki uyumsuzluk sonucu ortaya çıkan, geçici olarak uyku ve uyanıklık saatlerin kayması durumudur.
İkiden fazla meridyenin aşıldığı, uzun uçak yolculukları sonrasında, gidilen yer ile kişinin sirkadiyen ritminin farklı olması sonucu gelişir. Jat Lag yaşayan kişiler, bölünmüş ve kötü kalitede uyku, dikkatte azalma ve gün içi fonksiyonlarda kötüleşmeden şikayet ederler. Belirtilerin ağırlığı seyahat edilen saat dilimi sayısı ve seyahatin yönüne bağlıdır. Doğuya yolculukta (sirkadiyen ritmin ve uyku –uyanma saatinin ilerlemesi gerekir) uyum, batıya doğru yapılan yolculuğa göre daha zordur. Yani batıdan doğuya uçuşlar sonrası jat Lag çok daha şiddetli ve uzun seyreder.

Jat Lag’de uyku bozukluğu ve gün içi dikkat azalmasına ilaveten genel halsizlik ve mide –barsak belirtileri bulunabilir. ‘Jet Lag’ tüm yaş gruplarını etkiler. Ancak yaşlılarda belirtiler daha belirgindir ve düzelme hızı gençlere göre daha uzun sürer.
Uyku bölünmesi, uzun süre konforsuz pozisyonda oturma, iklim, basınç, stres, aşırı kafein ve alkol kullanımı Jat Lag’in şiddetini artırabilir.
‘Jet Lag’ geçici bir durumdur ve kişiler arası farklılık gösterir. Yani her bireyde aynı şiddet ve şekilde ortaya çıkmaz. Belirtiler en az iki saat diliminin geçildiği uçak yolculuğundan sonra başlar ve kısa sürelidir. Belirtilerin ağırlığı ve süresi genellikle yolculuk yapılan saat diliminin sayısı ve yolculuğun yönü ile orantılıdır. Sirkadiyen ritmin bölgesel zamana uyumunun saat dilimi başına bir gün sürdüğü tahmin edilmektedir. Seyahat 6 saat diliminden fazla olursa sirkadiyen ritim yolculuğun ters istikametine kayar. Bu da belirtilerin süresinin uzamasına ve ‘jet Lag’ semptomlarının ağırlaşmasına yol açar. Işığa uygunsuz zamanlarda maruziyet sirkadiyen ritmi ters yöne kaydırarak uyum süresini uzatır. ‘Jet Lag’ belirtilerini azaltmak için alkolle birlikte uyku ilacı kullanımı unutkanlığa yol açabilir.
Gidilecek yerde kalınacak süre 10 gün veya daha uzun süreli olacak ise, jat Lag’den korunmak için seyahatten 1 hafta öncesinde, ışık tedavisi veya kronoterapi ve melatonin ile gidilecek yere göre uyku –uyanıklık ritminin düzenlenmesi gerekir.