Uyku nedir? Uyku ne işe yarar?

Uyku çevreye yanıt vermekten ve çevreyi algılamaktan giderek uzaklaşma ile şekillenen ancak geri dönüşümü olan bir beyin davranışıdır. Başka bir deyişle şuurun askıya alındığı ancak beyin aktivitesinin devam ettiği ama hatırlanmadığı ve bu sırada gerek vücut ve gerekse beyinde yenilenmenin meydana geldiği kaçınılmaz ve hayati bir bilinç durumudur. Beyin aktivitesinin uykuda devam ettiği rüyaların varlığı ile kanıtlanmıştır.

Uyku farklı evre yani dönemlerden oluşan, tekdüze olmayan bir süreçtir. Uykunun evreleri gece içinde belli bir sıra ve düzen içinde birbirini izler. Bu evreler, çevreye, beyinsel ve fiziksel aktiviteye göre değişkenlik gösterebilir ki bu da uykunun aynı zamanda kısmen değiştirilebilir bir süreç olduğunu gösterir. Örneğin geç saatte yattığımız veya erken saatte mecburen uyandığımız zamanlarda gecenin ilk ya da son yarısında uyumamız geren uyku evrelerini normalden daha kısa yaşar veya hiç yaşamayız. Bu durum bir ya da birkaç gün vücut tarafından tolere edilebildiği halde uzun süreli olarak devam etmesi bir takım aksaklıklarla sonuçlanır.

Uykunun özellikleri, bebeklik, çocukluk, ergenlik, erişkin ve yaşlılarda farklılık gösterir. Genel olarak insanlar uyku sürelerine göre normal, uzun ve kısa uyuyanlar olmak üzere 3 gruba ayrılır. Uyku süresi, kişinin ihtiyaç duyduğu ve dinlenmiş uyandığı uyku süresidir ki her bireyde farklıdır. Normal uyku süresi 6–8 saat olup toplumdaki insanların yüzde 85’i normal uyku sürelidir. Uyku başlama zamanına göre de insanlar normal, tavuk tipi ve baykuş tipi olmak üzere 3 gruba ayrılır. Normal uyku başlama zamanı 22.00–00.00 arasında olup toplumdaki insanların yüzde 85’i normal uyku başlama zamanına sahiptir. Uyku başlama zamanına göre gece 22.00’den önce uykusu gelenler tavuk tipi, 00.00’dan sonra uykusu gelenler baykuş tipidir. Sabah uyandıktan sonra tam uyanıklığa geçiş de herkeste farklılık gösterir. Kişinin uykusu, parmak izi gibi kendine özgü olup, uyku hastalıklarının tanı ve tedavisinde bu özelliklerin bilinmesi önem arz eder.

Gerek uyku gerekse uyanıklıkta sinir sisteminde birçok farklı bölge birbiri ile bağlantılı olarak çalışır. Diğer bir deyişle sadece uyku veya sadece uyanıklıktan sorumlu tek bir beyin bölgesi yoktur. Sadece farklı bölgelerdeki sinir hücrelerinin aktivitesi, kullandığı maddeler ve bağlantılar uyanıklık ve uykuda değişkenlik gösterir. Beynin tümü hem uyku hem de uyanıklıkta aktif olup, bazı bölgeler uyanıklıkta bazı bölgeler ise uykuda daha aktif olarak çalışır. Uyku ve uyanıklığın 24 saat içinde ardı sıra oluşumu matematiksel bir model olan” 2 süreç” modeli ile açıklanmıştır. Bu iki süreç sirkadiyen ve “homeostatik” süreçler olarak tanımlanmıştır ve 24 saat içinde uyanıklık ve uyku döngüsünün meydana gelmesini sağlar.

Sonuç olarak uyanıklık ve uyku, sirkadiyen ve homeostatik süreçlerin farklı beyin bölgelerindeki farklı yollar ve farklı mad deler ile ilişkileri sonucu ortaya çıkan, birbirinden ayrılamaz bilinç durumlarıdır. Normal bir uyanıklık için normal ve sağlıklı bir uyku şarttır. Uyku, yaşamımızın ortalama üçte birini geçirdi- ğimiz, vücuttaki tüm organların uyanıklıktan tamamen farklı ça- lıştığı, yaşamın devamı için mutlaka gerekli olan farklı bir bilinç durumudur. Uyumadan yaşamanın mümkün olmadığı hayvan deneyleriyle kanıtlanmıştır.