Uykunun sabaha karşı başlaması ve gündüze kayması mümkün müdür?

Gece yerine gündüz uyuma, Gecikmiş Uyku Fazı tipinde bir uyku ritim hastalığıdır.
Bu hastalıkta, alışılmış uyku başlama zamanında geleneksel veya sosyal kabul edilebilir zamana göre genellikle iki saatten fazla gecikme söz konusudur. Bu hastalar, sosyal açıdan kabul edilebilir saatlerde uykuya dalamamaktan şikâyetçidirler, fakat bir kere uykuya dalarlarsa, uykuları normaldir. Yatma ve uyuma saati kendi tercihine bırakılırsa, hastanın sirkadiyen uyku ritmi gecikir ancak oldukça sabit seyreder. Daha erken uyuyabilme girişimleri genellikle başarısızdır. Çok geç uyur, çok geç uyanırlar; hastadan hastaya değişmekle birlikte genellikle sabaha karşı uyur, öğleden sonra uyanırlar.
Gecikmiş uyku fazı hastalığı olan kişilerde sabahları uyanmada aşırı zorlanma şeklindeki “uyku sarhoşluğu” görülebilir. Genellikle gençlerde görülür. Erken yatma girişimleri uykusuzluk ile sonlanır. Bazen uyumak için alkol veya uyku ilaçlarını aşırı tüketebilirler.
Gecikmiş uyku faz tipi olan hemen hemen tüm hastalar, çocukluk dönemlerinde, geç uykuya dalma eğilimi olan “ baykuş” tipindeki kişilerdir. Sabah az ışığa maruz kalmak veya gece parlak ışığa maruz kalmak gibi çevresel faktörler gecikmiş uyku faz tipini şiddetlendirebilir. İş ve sosyal programdaki değişikliklere kötü adapte olma, saat dilimleri boyunca seyahat etme, vardiyalı çalışma bu bozukluğu hızlandırabilir.
Hastaların yarıya yakınında ailede de aynı hastalığın olması, genetik olarak kalıtıldığını desteklemektedir. Başlangıç psikolojik, tıbbi ve çevresel faktörleri takiben olabilir. Tedavi edilmediği taktirde hayatın ileri dönemlerine kadar sürer.
Çocuklarda ve erişkinlerde gece geç saate kadar uyanık kalmak, sabah çok geç veya öğleden sonra kalkmak gibi istemli davranışlar sirkadiyen süreç ile uyku ve uyanıklığı düzenleyen uykunun homeostatik süreç arasında anormal ilişkiye sebep olabilir ve hastalık düzeyine yani gecikmiş uyku fazı tipine dönüşebilir. Gecikmiş yatma zamanı, gece geç saatlerde parlak ışığa maruziyeti (sirkadiyen saat için gecikme sinyali) arttırır. Bu durum sabahın erken saatlerinde ışığa maruziyeti (sirkadiyen saat için erkene alma sinyali) azaltabilir ki bunlar sirkadiyen uyku fazındaki gecikmeyi teşvik ve devam ettirir.

Tanıda, en az bir hafta süreli, uyku –uyanıklık çizelgesinin tutulması gereklidir. Buna ilave olarak Aktigrafi kullanılabilir. Aktigrafi hareketi saptayan bir cihazdır. Bir hafta süreyle kullanılması ile hareketli yani uyanıklık dönemleri ve hareketsiz yani uyku dönemleri belirlenerek tanı konulur.
Tedavide, ışık tedavisi, melatonin ve kronoterapi denilen uyku –uyanıklık zamansal davranış tedavisi uygulanır.
Gecikmiş Uyku Fazı olgusu
Bayan FD, 22 yaşında, sabahları uyanmakta zorluk çeken bir üniversite öğrencisidir. Kendisini tam bir gece insanı olarak tanımlar. Ebeveynleri, bebekken dahi geceleri saat 23.00’e kadar uyanık kaldığını, sabahları da geç saatlere kadar uyuduğunu, anlatırlarmış. Bu alışkanlığı lisede okumaya başladıktan sonra kötüleşmiş ve eğitim görmek istediği alanın seçiminde güçlü bir rol oynamış.
Sabah dersleri için kalkamıyormuş, hâlbuki öğleden sonraki derslerde oldukça dikkatli ve uyanık bir şekilde dersi dinleyebiliyormuş. Uyku yoksunluğundan bitkin düşse de gece yarısından önce yatıp uyuyamıyormuş. Uyumak için erkenden yatağa gitse de uyuyamıyor ve saat sabah 7.00’de başlayan derslerine düzenli bir şekilde devam edemiyormuş. Uyku yoksunluğu nedeniyle hafta sonları öğleden sonralarına kadar uyuyormuş.
Sabaha karşı 4.00’te yatıp ertesi gün öğlen saatlerine kadar uyumayı tercih ettiği tatillerde ya da yaz aylarında kendini daha iyi hissediyormuş.. Yoğun bir yaz dersane kursundan sonra iyi notlar ile liseden mezun olabilmiş. Ebeveynleri önceleri sorunun psikolojik olduğunu ve onun okuldan kaçındığını veya depresyon geçirdiğini düşünmüşler. Psikiyatri muayenesi sonrasında herhangi bir psikiyatrik hastalığı olmadığı konusunda ikna olmuşlar. Yazın dershaneye gitmeye hevesli olması ve dersanede derslerin öğleden sonra saat 13.00’de olması nedeni ile derslerinden iyi notlar alması ebeveynlerini etkilemiş. Babası da, halen bir miktar gece insanı olduğunu kabul ediyormuş.

Bayan FD, şu anda gece eğitimi yapan bir üniversitede okuyor. Engellemek için çok uğraşmasına rağmen erken saatte olan bir randevu için erken kalkmak zorunda kaldığı zamanlar hariç, gün içerisinde kendini dinlemiş ve zinde hissediyor.